કઈ રીતે નક્કી કરવામાં આવે છે ખાંડના ભાવ, સરકારના હાથમાં શું શું હોય? જાણો A to Z ગણિત

sugar price policy: ભારતમાં ખાંડ ખાલી એક ખાવાની વસ્તુ નથી, તે દેશની રાજનીતિ અને સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા સાથે જોડાયેલો એક ખુબ જ સંવેદનશીલ મુદ્દો છે, તહેવારનો સમય આવતાની સાથે જ બજારમાં ખાંડની કિંમતો ચર્ચાનો વિષય બની જાય છે.

હાલમાં જ, કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરીએ કહ્યું હતું કે, ખાંડ જેવા ઉત્પાદનોના ભાવ હવે મુખ્યત્વે વૈશ્વિક માંગ અને પુરવઠા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે, અને આમાં સરકારની ભૂમિકા મર્યાદિત છે. જો કે, આનો અર્થ એ નથી કે સરકાર પાસે કોઈ સત્તા રહી નથી. ચાલો સમજીએ કે આ પુરી સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે.

શેરડીના ભાવની શરૂઆત થાય છે રમત

ખાંડના ભાવની આખી વાર્તા શેરડીના ભાવથી શરૂ થાય છે. દર વર્ષે, કેન્દ્ર સરકાર શેરડી માટે વાજબી અને લાભદાયી ભાવ (FRP) નક્કી કરે છે, જે ખાંડ મિલોએ ખેડૂતોને ચૂકવવા પડે છે. 2026-27 ખાંડ સીઝન માટે, સરકારે આ ભાવ 365 રૂપિયા પ્રતિ ક્વિન્ટલ નક્કી કર્યો છે, જે 2019-20માં ફક્ત 275 રૂપિયા હતો. શેરડીના ખર્ચમાં વધારો ખાંડના ભાવ પર સીધી અસર કરે છે, કારણ કે ખાંડ મિલોએ તેમના ઉત્પાદન ખર્ચને આવરી લેવો જ જોઇએ.

ભાવ નક્કી કરવાની સત્તા

ખાંડ કંટ્રોલ આદેશ 2025 હેઠળ, સરકાર પાસે ખાંડ માટે લઘુત્તમ વેચાણ ભાવ નક્કી કરવાની સત્તા છે, એટલે કે મિલો આ ભાવથી નીચે વેચાણ કરી શકતી નથી. જો કે, આ સત્તાનો ઉપયોગ અત્યાર સુધી ફક્ત બે વાર કરવામાં આવ્યો છે. હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ખાંડ મિલો નુકસાનમાં વેચાણ ન કરે અને ખાતરી કરે કે તેઓ ખેડૂતોને સમયસર સંપૂર્ણ ચૂકવણી કરી શકે.

સરકાર આયાત અને નિકાસને કરે છે કંટ્રોલ

જ્યારે સ્થાનિક બજારમાં ખાંડનો પુરવઠો ઘટે છે અને ભાવ વધે છે, ત્યારે સરકાર ડ્યુટી-ફ્રી આયાતને મંજૂરી આપીને પુરવઠો વધારી શકે છે, જેનાથી ભાવ દબાણ ઓછું થાય છે. તેનાથી વિપરીત, જો સ્થાનિક બજારમાં ખાંડનો સરપ્લસ હોય અને ભાવ ઘટવા લાગે, તો સરકાર નિકાસને પ્રોત્સાહન આપીને અથવા પ્રતિબંધિત કરીને બજારને લેવલમાં લાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.

ઇથેનોલ ડાયવર્ઝન પણ એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ

શેરડી અને ખાંડનો એક ભાગ હવે ઇથેનોલ બનાવવા માટે વપરાય છે, જે પછી પેટ્રોલમાં ભેળવવામાં આવે છે. જો કે, સરકારનો દાવો છે કે વર્તમાન ભાવ વધારો મુખ્યત્વે ઇથેનોલ માટે ખાંડ ડાયવર્ઝનને કારણે નથી, પરંતુ ઓછા ઉત્પાદન, તહેવારોની મોસમ દરમિયાન માંગમાં વધારો, હવામાન પરિસ્થિતિઓ અને કેટલાક વેપારીઓ દ્વારા સંગ્રહખોરી જેવા પરિબળોને કારણે છે. તેમ છતાં, સરકાર ઇથેનોલમાં આપવામાં આવતી શેરડી અને ખાંડની માત્રાને નિયંત્રિત કરીને બજારમાં પુરવઠાને પ્રભાવિત કરી શકે છે.

આખરે, વૈશ્વિક બજાર લે છે નિર્ણય

આ સ્થાનિક પરિબળો હોવા છતાં, બ્રાઝિલ જેવા મુખ્ય ખાંડ ઉત્પાદક દેશોમાં ઉત્પાદનમાં વધઘટ સીધી વૈશ્વિક ભાવોને અસર કરે છે, જે ભારત જેવા મોટા બજારોને પણ અસર કરે છે. આ જ કારણ છે કે સરકાર, શેરડીના ભાવ, લઘુત્તમ વેચાણ ભાવ, આયાત-નિકાસ નીતિઓ અને સ્ટોક મર્યાદા જેવા સાધનો દ્વારા બજાર સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરતી વખતે, આંતરરાષ્ટ્રીય માંગ અને પુરવઠાના દબાણને સંપૂર્ણપણે નિયંત્રિત કરી શકતી નથી.